काठमाडौं । राजनीति व्यक्तिको आकांक्षाले होइन, संस्थाको सिद्धान्त, निर्णय र सामूहिक विवेकले चल्नुपर्छ । नेपाली कांग्रेसको विचारधाराको मूल आत्मा के हो भने व्यक्तिगत महत्वाकांक्षाभन्दा माथि उठेर संस्थागत निर्णयलाई सर्वोपरि मान्ने लोकतान्त्रिक संस्कार ।

नेपाली कांग्रेस कुनै एक व्यक्ति, समूह वा क्षणिक स्वार्थका लागि बनेको दल होइन । यो पार्टी नेपालको लोकतान्त्रिक आन्दोलन, जनताको अधिकार, कानुनी शासन र सामाजिक न्यायका लागि सामूहिक बलिदान, साझा सङ्घर्ष र संस्थागत निर्णयको जगमा उभिएको संस्था हो । त्यसैले कांग्रेसभित्र व्यक्तिको महत्वाकांक्षा संस्थाभन्दा ठूलो हुन सक्दैन, हुनु पनि हुँदैन ।

लोकतन्त्रको सार नै संस्थागत प्रक्रिया हो । बहस, मतभेद, फरक धारणा र आलोचना लोकतान्त्रिक पार्टीको शक्ति हुन् । तर ती सबै अन्ततः पार्टीका विधि, विधान र निर्वाचित निकायबाट हुने निर्णयमा समाहित हुनुपर्छ । यही प्रक्रियाबाट आएको निर्णयले मात्र सर्वपक्षीय हितको रक्षा गर्छ र पार्टीलाई दीर्घकालीन रूपमा मजबुत बनाउँछ ।

नेपाली कांग्रेसको इतिहास साक्षी मान्न सकिन्छ कि जब-जब व्यक्तिवाद हाबी भयो, पार्टी कमजोर भयो । र जब संस्थागत निर्णय, सामूहिक नेतृत्व र आन्तरिक लोकतन्त्रलाई सम्मान गरियो, कांग्रेसले देशलाई सही दिशामा डोर्‍याउने ऐतिहासिक भूमिका निर्वाह गर्‍यो । यसबाट के सिक्न सकिन्छ भने पार्टी बलियो हुन संस्थागत निर्णय अपरिहार्य छन् ।

आजको बदलिँदो राजनीतिक परिवेशमा नेपाली कांग्रेसले अझ बढी जिम्मेवार, संयमित र संस्थामुखी राजनीति गर्नुपर्छ । नेतृत्व तहदेखि कार्यकर्ता पंक्तिसम्म सबैले ‘म’ होइन ‘हामी’, व्यक्ति होइन संस्था भन्ने भावनालाई आत्मसात गर्नुपर्छ । यही भावनाले मात्र पार्टीभित्र एकता बलियो बनाउँछ र जनताको भरोसा पुनः सुदृढ गर्छ ।

अन्ततः, नेपाली कांग्रेस कुनै व्यक्तिको महत्वाकांक्षा पूरा गर्ने साधन होइन । यो लोकतन्त्र, समाजवाद र जनताको हितका लागि बनेको संस्थागत आन्दोलन हो । त्यसैले सर्वपक्षीय हित, पार्टीको आस्था र विचारको रक्षा गर्ने एकमात्र बाटो भनेको—व्यक्तिगत चाहनाभन्दा माथि उठेर संस्थागत निर्णयलाई शिरोधार्य गर्नु हो । यही नै नेपाली कांग्रेसको पहिचान, परम्परा र भविष्य हो ।