नेपाली काङ्ग्रेसको विशेष महाधिवेशन: युवाको भविष्य, लोकतन्त्रको भरोसा र समयको माग

✍️राजकुमार थिङ लामा, ने.वि. संघ केन्द्रिय सदस्य

नेपालको राजनीतिक इतिहासमा नेपाली काङ्ग्रेस केवल एउटा दल मात्र होइन, लोकतन्त्र, नागरिक स्वतन्त्रता र परिवर्तनको प्रतीक रहँदै आएको शक्ति हो । राणा शासनविरुद्धको संघर्षदेखि २०४६ सालको जनआन्दोलन र २०६२/६३ को ऐतिहासिक परिवर्तनसम्म काङ्ग्रेसले खेलेको भूमिका अस्वीकार गर्न सकिँदैन । तर आज यही पार्टी गम्भीर प्रश्नहरूको घेराभित्र छ—युवाले काङ्ग्रेसलाई कसरी हेर्छन् ? काङ्ग्रेसले युवालाई कत्तिको सुन्छ ? र काङ्ग्रेसले भविष्यको नेपालका लागि कस्तो दृष्टि बोकेको छ ?

आजको राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक अवस्थालाई हेर्दा नेपाली काङ्ग्रेसको विशेष महाधिवेशन केवल संगठनात्मक कार्यक्रम नभई पुस्तान्तरण, वैचारिक नवीकरण र युवाको विश्वास पुनःस्थापनाको निर्णायक अवसर बनेको छ ।

वर्तमान राजनीतिक अवस्था: युवामा निराशा, राजनीतिप्रति वितृष्णा

आजको नेपालमा सबैभन्दा ठूलो राजनीतिक यथार्थ भनेकै युवाको निराशा हो । पढाइ सकेपछि रोजगारी छैन, सीपलाई सम्मान छैन, मेहनतको मूल्य छैन । परिणामस्वरूप दैनिक सयौँ युवा विदेशिन बाध्य छन् । राजनीति उनीहरूका लागि समाधान होइन, समस्या जस्तै देखिन थालेको छ ।राजनीति सत्ता समीकरण, पद बाँडफाँट र स्वार्थको खेलमा सीमित हुँदा युवाले आफ्ना सपना, विचार र क्षमता प्रस्तुत गर्ने ठाउँ पाएका छैनन् । दलहरू युवालाई पोस्टर टाँस्ने, भीड भर्ने र चुनावका बेला प्रयोग हुने शक्ति मात्र ठान्ने प्रवृत्तिमा देखिन्छन् । यही कारण राजनीति र युवाबीचको दूरी झन् बढ्दो छ ।

नेपाली काङ्ग्रेस र युवाबीचको दूरी नेपाली काङ्ग्रेसको इतिहास युवासँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ । बीपी कोइराला स्वयं युवावस्थामै परिवर्तनको प्रतीक बनेका थिए । तर आज काङ्ग्रेसभित्र त्यो ऊर्जा, साहस र वैचारिक स्पष्टता कमजोर देखिन्छ ।पार्टीभित्र एउटै अनुहार पटक–पटक दोहोरिने युवालाई निर्णय प्रक्रियाबाट टाढा राख्ने संगठनलाई निष्क्रिय बनाउने गुट र भागबण्डालाई योग्यताभन्दा माथि राख्ने प्रवृत्तिले युवामा गहिरो असन्तुष्टि जन्माएको छ ।नेपाली काङ्ग्रेस युवाको पार्टी हो भन्ने भावना आज व्यवहारमा देखिँदैन । यही कारण धेरै सचेत युवा वैकल्पिक राजनीतितर्फ आकर्षित भएका छन् वा राजनीतिबाट पूर्ण रूपमा विमुख भएका छन् ।

विशेष महाधिवेशन: युवाका लागि किन निर्णायक ?

यही सन्दर्भमा नेपाली काङ्ग्रेसको विशेष महाधिवेशन अत्यन्तै महत्वपूर्ण छ । यो महाधिवेशन केवल नेतृत्व फेरबदलको औपचारिक कार्यक्रम होइन, युवाले पार्टीभित्र आफ्नो भविष्य देख्न सक्ने कि नसक्ने भन्ने निर्णयको मोड हो ।

विशेष महाधिवेशनले युवालाई पार्टी नेतृत्वमा ल्याउने स्पष्ट नीति तय गर्न उमेर र योगदानका आधारमा नेतृत्व हस्तान्तरणको मार्ग खोल्न संगठनलाई डिजिटल, सक्रिय र आधुनिक बनाउन रोजगार, शिक्षा, उद्यमशीलता र प्रविधिमा आधारित नीतिगत एजेन्डा तय गर्न सत्तामुखी राजनीतिबाट नीतिमुखी राजनीतितर्फ मोड्न ऐतिहासिक भूमिका खेल्न सक्छ ।यदि यो अवसर गुमाइयो भने काङ्ग्रेस मात्र होइन, लोकतान्त्रिक राजनीतिक प्रणाली नै युवाको नजरमा अप्रासंगिक बन्ने खतरा छ । युवाको अपेक्षा: भाषण होइन, अवसर आजको युवा केवल नारामा विश्वास गर्दैन । उसलाई काम गर्ने अवसर निर्णयमा सहभागिता

आलोचना सुन्ने नेतृत्व पारदर्शी र उत्तरदायी राजनीति

चाहिएको छ ।

नेपाली काङ्ग्रेसले विशेष महाधिवेशनमार्फत युवालाई केवल “भविष्यका नेता” भन्ने होइन, आजकै निर्णायक शक्ति को रूपमा स्वीकार गर्नुपर्छ । युवालाई पार्टीको सहायक हैन, साझेदार बनाउनु आजको आवश्यकता हो ।

संगठनात्मक सुधार र युवाको भूमिका

विशेष महाधिवेशनले संगठनभित्रको जडता तोड्नुपर्छ । निष्क्रिय भ्रातृ संगठन, कागजी संरचना र नाममात्रका समितिहरूको पुनर्गठन अनिवार्य छ । युवालाई वडा, पालिका, जिल्ला र केन्द्रसम्म नेतृत्वको अवसर नीति निर्माणमा प्रत्यक्ष सहभागिता डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत विचार राख्ने स्वतन्त्रतादिइनुपर्छ । यसले मात्र पार्टीलाई जिवन्त बनाउँछ । लोकतन्त्रको भविष्य र काङ्ग्रेसको जिम्मेवारी नेपाली काङ्ग्रेस कमजोर हुँदा लोकतान्त्रिक मूल्यहरू पनि कमजोर हुन्छन् । इतिहासले प्रमाणित गरेको छ—काङ्ग्रेस सशक्त हुँदा लोकतन्त्र सुरक्षित हुन्छ ।

आज लोकतन्त्र केवल चुनावमा सीमित हुँदै गएको छ । संविधानको मर्म, नागरिक अधिकार र संस्थागत सुशासन जोखिममा पर्दैछन् । यस्तो अवस्थामा काङ्ग्रेसले विशेष महाधिवेशनमार्फत आफूलाई सुधार्न सकेन भने लोकतन्त्रको भविष्य थप अनिश्चित बन्न सक्छ ।

निष्कर्ष: विशेष महाधिवेशन कि गुमेको अवसर ?

नेपाली काङ्ग्रेसको विशेष महाधिवेशन इतिहासले दिएको अन्तिम चेतावनी जस्तै हो । यो महाधिवेशन

युवाको विश्वास जित्ने अवसर बन्न सक्छ वा काङ्ग्रेसप्रतिको निराशालाई स्थायी बनाउने घटना पनि हुन सक्छ ।अब प्रश्न स्पष्ट छ—

काङ्ग्रेस परिवर्तनको नेतृत्व गर्छ कि परिवर्तनबाट पछि पर्छ ?युवालाई साथ लिन्छ कि गुमाउँछ ?

विशेष महाधिवेशनलाई औपचारिकता, शक्ति संघर्ष र गुटको प्रदर्शनमा सीमित नगरी युवा, विचार र भविष्य केन्द्रित निर्णायक मोड बनाउन सकियो भने मात्र नेपाली काङ्ग्रेस पुनः आशाको केन्द्र बन्न सक्छ । काङ्ग्रेसको पुनर्जागरण नै नेपालको लोकतान्त्रिक भविष्यको आधार हो—र त्यो पुनर्जागरण युवाविनाकाे सम्भव छैन ।