विपी कोइरालाको राष्ट्रिय एकता र मेलमिलाप नीतिः सान्दर्भिकता र आजको आवश्यकता

काठमाडौं । नेपालको लोकतान्त्रिक इतिहासमा विपी कोइराला केवल एक राजनीतिक नेता होइनन्, उनी विचार, दर्शन र दूरदृष्टिका प्रतीक हुन्। उहाँद्वारा प्रतिपादित “राष्ट्रिय एकता र मेलमिलाप” को नीति तत्कालीन सन्दर्भका लागि मात्रै होइन, आजको जटिल राजनीतिक, सामाजिक र अन्तर्राष्ट्रिय परिवेशमा झन् बढी सान्दर्भिक बनेको छ।

राजनीतिक निर्वासनमा रहँदा विपीले बुझे कि विदेशी भूमिबाट लोकतन्त्र आयात हुँदैन। देशभित्रको माटो, जनताको चेतना र राष्ट्रिय एकतामा आधारित संघर्ष नै दिगो परिवर्तनको आधार हो। त्यसैले २०३३ सालमा उहाँले “राष्ट्रिय मेलमिलाप” को नीति लिएर स्वदेश फर्किनुभयो। यो नीति कुनै सम्झौतावादी कमजोरी होइन, राष्ट्रलाई विखण्डनबाट जोगाउने र लोकतन्त्रलाई जरा गाड्ने साहसी रणनीति थियो।

आज नेपाल राजनीतिक ध्रुवीकरण, अविश्वास, पहिचानको अतिवाद, सामाजिक विभाजन र बाह्य शक्तिको प्रभावजस्ता चुनौतीले घेरिएको छ।

दलहरूबीच संवादको अभाव

संस्थागत निर्णयभन्दा व्यक्तिगत स्वार्थ हावी

जनतामा राजनीति प्रतिको वितृष्णा

यस्तो अवस्थामा विपीको मेलमिलाप नीति शत्रुलाई मित्र बनाउने होइन, फरक विचारलाई राष्ट्रको साझा हितमा संवाद र सहकार्यमा रूपान्तरण गर्ने लोकतान्त्रिक कला हो।

राष्ट्रिय एकता: भावनात्मक नारा होइन, राजनीतिक दायित्व

राष्ट्रिय एकता जात, धर्म, भाषा वा भूगोलको संकीर्ण परिभाषामा सीमित हुँदैन।

सबै वर्ग, समुदाय र क्षेत्रको अपनत्व

संघीयताको मर्मअनुसार समावेशी शासन

संविधान, लोकतन्त्र र राष्ट्रिय स्वाधीनताप्रति साझा प्रतिबद्धता

यिनै आधारमा बनेको एकता नै विपीको सोचको केन्द्रमा थियो।

नेपाली कांग्रेस विपीको विचारको राजनीतिक उत्तराधिकारी हो। त्यसैले आज कांग्रेसको जिम्मेवारी अझ गहिरो छः

मेलमिलापलाई व्यवहारमा उतार्ने – केवल भाषणमा होइन, प्रतिपक्ष, असन्तुष्ट समूह र समाजसँग संवादमार्फत ।

आन्तरिक एकता बलियो बनाउने, गुट-उपगुटभन्दा माथि उठेर संस्थागत निर्णयलाई सम्मान गर्ने।

लोकतान्त्रिक संस्कारको नेतृत्व गर्ने, असहमति सहने, आलोचना स्वीकार्ने र विधिको पालना गर्ने।

राष्ट्रलाई केन्द्रमा राख्ने राजनीति गर्ने, सत्ताको खेलभन्दा माथि उठेर राष्ट्रिय हितलाई प्राथमिकता दिने।

विपी कोइरालाको राष्ट्रिय एकता र मेलमिलाप नीति इतिहासको अध्याय होइन, आजको राजनीतिक मार्गदर्शन हो। जब देश आन्तरिक विभाजन र बाह्य दबाबको चपेटामा पर्छ, तब मेलमिलाप कमजोरी होइन, सबैभन्दा बलियो राष्ट्रवादी कदम बन्छ।

यदि नेपाली कांग्रेसले यो नीतिलाई आत्मसात् गर्दै व्यवहारमा उतार्न सक्यो भने,

लोकतन्त्र बलियो हुनेछ

राज्य र जनताबीचको दूरी घट्नेछ

नेपाल स्थायित्व र समृद्धिको दिशामा अघि बढ्नेछ

यही नै विपीप्रति सच्चा सम्मान र कांग्रेसको ऐतिहासिक दायित्व पूरा गर्ने सही बाटो हो ।