२०औँ एसियन गेम्सका लागि दिनरात मेहनत गरेर तयारी गरेका नेपाली उसु खेलाडी समन घुस्रीलाई मेडिकल इन्जुरीको कारण देखाउँदै छनोट प्रक्रियाबाट बाहिर राखिएको आरोप लागेको छ। तर विवादको केन्द्र समनलाई हटाइएको विषय मात्र होइन। मुख्य प्रश्न यो हो—समनसँगै सोमवीर तामाङलाई छनोट खेल खेल्न कसरी अनुमति दिइयो? र मुकेस पण्डितको प्पाप्रतियोगीताको लागी जापान जानु ३हप्ता अघी मेडिकल डस्क्वालिफाईड हुनु कसरी?
समनले आफू पूर्ण रूपमा फिट रहेको, चिकित्सक तथा फिजियोथेरापिस्टको सल्लाहअनुसार प्रशिक्षण गरेको र छनोट प्रतियोगितामा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै खेल जितेको बताएका छन्। उनका अनुसार एक वर्षअघिको चोटलाई आधार बनाएर उनलाई राष्ट्रिय टोलीबाट बाहिर राखिएको हो।
समनको दाबीअनुसार उनले छनोट प्रतियोगितामा ५–० र ५–० को दुई राउन्ड जितेर आफ्नो क्षमता प्रमाणित गरेका थिए। तर खेल जितिसकेपछि पनि उनलाई मेडिकल इन्जुरीको नाममा बाहिर गरिएको आरोप छ।
खेल जितेपछि पनि समनमाथि नै प्रश्न किन?
समनले छनोटमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै खेल जितेको दाबी गरेका छन्। तर उनको भनाइअनुसार खेल जितेपछि पनि उनलाई समर्थन गर्नुको सट्टा उल्टै उनीमाथि नै प्रश्न उठाइयो।
उनको आरोप छ कि उसु महासंघ र प्रमुख प्रशिक्षकले उनको पुरानो चोटलाई आधार बनाएर उनलाई कमजोर देखाउने प्रयास गरे। मेडिकल इन्जुरीको नाममा उनलाई बाहिर गरियो, जबकि छनोट प्रतियोगितामा सहभागी हुनुअघि उनको फिटनेसबारे सम्बन्धित निकायले कुनै स्पष्ट आपत्ति जनाएको थिएन।
यदि समन वास्तवमै खेल्न अयोग्य थिए भने—
उनलाई छनोट प्रतियोगितामा सहभागी हुन किन दिइयो?
उनलाई खेल्न अनुमति दिने मेडिकल वा प्राविधिक निर्णय कसले गर्यो?
उनले खेल जितेपछि मात्र उनको चोट किन उठाइयो?
खेलअघि अयोग्य नभएका खेलाडी खेलपछि कसरी अयोग्य भए?
उनको प्रदर्शनलाई मान्यता नदिने लिखित आधार के थियो?
यी प्रश्नको जवाफ नदिई समनलाई मात्र मेडिकल इन्जुरीको नाममा बाहिर गर्नु पारदर्शी निर्णय मान्न कठिन हुन्छ।
राज्यको लगानीमा विदेश पुगेका खेलाडीको जिम्मेवारीबारे प्रश्न
सोमवीर तामाङ २०१४ को इन्चोन एसियन गेम्समा नेपालबाट सहभागी उसु खेलाडीमध्ये एक थिए। नेपाल ओलम्पिक कमिटीको १७औँ एसियन गेम्सको आधिकारिक खेलाडी सूचीमा सोमवीर तामाङ नाम छ।
त्यतिबेला अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले सोमवीर तामाङ र निराजन आले मगर खेलाडीहरु बस्बाने भिलेजबाट सम्पर्कविहीन भएको समाचार प्रकाशित गरेका थिए। पछि नेपालकै खेलकुदसम्बन्धी कार्यदलले एसियाडबाट भागेका खेलाडीमाथि कारबाहीको सिफारिस गरेको रिपोर्टसमेत सार्वजनिक भएको थियो।
तर सोमवीर तामाङको विगतसँग जोडिएको अर्को गम्भीर विषय भने सार्वजनिक बहसको योग्य छ। दक्षिण कोरियामा आयोजित एसियाली खेलकुदका क्रममा राज्यको लगानीमा नेपालबाट सहभागी भएका केही खेलाडी सम्पर्कविहीन भएको र देशको प्रतिष्ठामाथि प्रश्न उठ्ने अवस्था सिर्जना भएको समाचार सार्वजनिक भएको थियो। यस विषयमा दक्षिण कोरियास्थित नेपाली दूतावासले समेत चासो व्यक्त गरेको समाचार आएको थियो।
राज्यले लगानी गरेर अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा पठाएका खेलाडी प्रतियोगिताका क्रममा सम्पर्कविहीन हुनु सामान्य विषय होइन। यसले खेलाडीको व्यक्तिगत जिम्मेवारी मात्र होइन, छनोट, अनुशासन, निगरानी र राज्यको लगानीको जवाफदेहितामाथि पनि प्रश्न उठाउँछ।केहि महिना अघी सम्म पनी उसुका पुर्व प्रमुख प्रशिक्षकले सोमबिर तामाङ लाई राष्ट्रिय टिम सँगै राखेर ट्रेडिङ गराउथे।
यदि कुनै खेलाडी राज्यको लगानीमा विदेश गएर सम्पर्कविहीन भएका थिए भने त्यसबारे सम्बन्धित निकायले—
घटनाको आधिकारिक विवरण,
गरिएको छानबिन,
अनुशासनात्मक कारबाही,
राज्यको लगानीको अवस्था,
पुनः राष्ट्रिय टोलीमा सहभागी हुन पाउने आधार
सार्वजनिक गर्नुपर्छ।
अझ गम्भीर प्रश्न त यो हो—राज्यको लगानीमा विदेश गएर देशको प्रतिष्ठामाथि प्रश्न उठ्ने गरी सम्पर्कविहीन भएका खेलाडीलाई वर्षौँपछि पुनः राष्ट्रिय छनोट प्रक्रियामा सहभागी गराउँदा राखेप र खेलकुद मन्त्रालय किन मौन छन्?
यदि ती खेलाडीमाथि कुनै प्रतिबन्ध वा कारबाही थिएन भने त्यसको कारण स्पष्ट हुनुपर्छ। यदि कारबाही भएको थियो भने त्यो पूरा भएको, पुनः खेलकुद गतिविधिमा फर्कन पाउने र राष्ट्रिय छनोटमा सहभागी हुन योग्य ठहर गरिएको आधार सार्वजनिक हुनुपर्छ।
दस वर्षपछि पनि उही प्रश्न किन दोहोरिँदै छ?
दक्षिण कोरियाको घटनापछि करिब दस वर्ष बितिसकेको अवस्थामा पनि यदि सम्बन्धित खेलाडी पुनः राष्ट्रिय टोलीको छनोट प्रक्रियामा फर्कन खोजिरहेका छन् भने यो विषयलाई व्यक्तिगत विरोध वा समर्थनका रूपमा होइन, संस्थागत जवाफदेहिताका रूपमा हेर्नुपर्छ।
राज्यले लगानी गरेर विदेश पठाएको खेलाडी प्रतियोगिताका क्रममा सम्पर्कविहीन हुन्छ। त्यसपछि घटना सेलाउँछ। वर्षौँपछि उही खेलाडी पुनः राष्ट्रिय छनोटमा आउँदा सम्बन्धित निकाय मौन बस्छन्। यस्तो अभ्यासले अन्य खेलाडीलाई कस्तो सन्देश दिन्छ।
नवराज ढुंगाना र फत्तबहादुर लामाको भूमिकामाथि प्रश्न
खेलकुद क्षेत्रमा महासचिव नवराज ढुंगाना र तत्कालीन प्रमुख प्रशिक्षक फत्तबहादुर लामाको निर्देशनमा सोमवीर तामाङलाई स्पष्ट मापदण्डबिनै छनोट खेल खेल्न दिइएको भन्ने आरोपसमेत उठाइएको छ।
त्यसैगरी, समनले छनोटमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेपछि पनि उसु महासंघ र प्रमुख प्रशिक्षकले उनलाई मेडिकल इन्जुरीको बहाना बनाएर बाहिर गरेको आरोप छ।
यी आरोपबारे सम्बन्धित पदाधिकारी वा छनोट समितिको आधिकारिक स्पष्टीकरण सार्वजनिक रूपमा पुष्टि भएको छैन। त्यसैले यी विषयलाई हाल आरोप वा दाबीका रूपमा लिनुपर्ने हुन्छ। तर आरोप गम्भीर भएकाले सम्बन्धित निकायले मौन बस्नुको सट्टा तथ्य, अंक, मेडिकल रिपोर्ट र लिखित निर्णय सार्वजनिक गर्नुपर्ने देखिन्छ।
यदि सोमवीरलाई छनोट खेल खेल्न अनुमति दिने निर्णय महासचिव वा प्रमुख प्रशिक्षकको निर्देशनमा भएको हो भने—
निर्णयको लिखित आधार के थियो?
छनोट समितिको बैठक बसेको थियो कि थिएन?
जुरीको सिफारिसमाथि कसले अन्तिम निर्णय गर्यो?
समनको नाम पहिलो नम्बरमा सिफारिस भए पनि उनलाई किन हटाइयो?
सोमवीरलाई सहभागी गराउने निर्णय छनोटअघि नै भएको थियो कि समनको प्रदर्शनपछि?
मेडिकल इन्जुरीको निर्णय चिकित्सकले गरेका थिए कि महासंघ र प्रशिक्षकले?
दक्षिण कोरियाको घटनापछि सोमवीरलाई पुनः छनोट प्रक्रियामा सहभागी गराउने निर्णय कसले गर्यो?
त्यसबारे राखेप र खेलकुद मन्त्रालयलाई जानकारी थियो कि थिएन।
समनलाई निसाना बनाउदाँ मुकेस पण्डित मेडिकल अनफिट भए
मुकेश पण्डित खेल्न नसक्ने अवस्थामा रहेको विषयलाई सम्बन्धित निकायले ३हप्ता अघी देखी लुकाएको र के कारणले खेल्न नपाएको भनेर सार्वजनिक नगरेको आरोपले विवादलाई थप गम्भीर बनाएको छ।
खेलाडीको नाम, पहुँच वा विगतको सम्बन्ध होइन, वर्तमान प्रदर्शन, वैज्ञानिक मेडिकल परीक्षण, फिटनेस, अनुशासन, जुरीको मूल्याङ्कन र घोषित छनोट मापदण्ड आधार बन्नुपर्छ। अध्यक्ष र उपाध्यक्ष बिहिन महासंघको लौरो भाँचिने डरले महासचिब नबराज ढुङ्गानाले यो कुरालाई गुपचुपमा नै दबाएको र खेलाडिहरुलाई यो कुरा बहिर नलेराउन दबाब दिएको आरोप छ।
जुरीले पहिलो नम्बरमा सिफारिस गरेको खेलाडीलाई किन हटाइयो?
विवादलाई अझ गम्भीर बनाउने अर्को पक्ष छनोट प्रतियोगिताको मूल्याङ्कनसँग जोडिएको छ।
छनोट प्रतियोगिताका प्रमुख जुरी तथा अन्तर्राष्ट्रिय निर्णायक रतनबहादुर खाती र असिस्टेन्ट जुरी निर्णायक गोविन्द्रबहादुर शाहीले समन घुस्रीको नाम पहिलो नम्बरमा सिफारिस गरेको दाबी गरिएको छ।
यदि प्रमुख जुरी र असिस्टेन्ट जुरीले समनको नाम पहिलो नम्बरमा सिफारिस गरेका थिए भने त्यसपछि उनलाई मेडिकल इन्जुरीको नाममा बाहिर गर्ने निर्णय कसरी भयो भन्ने प्रश्न अझ गम्भीर हुन्छ।
यदि जुरीको सिफारिसलाई बेवास्ता गरिएको हो भने त्यसको लिखित कारण सार्वजनिक हुनुपर्छ। यदि समनको नाम पहिलो नम्बरमा सिफारिस भएको होइन भने सम्बन्धित निकायले आधिकारिक अंकपत्र र निर्णय सार्वजनिक गरेर स्पष्ट पार्नुपर्छ।
जुरीको सिफारिसमाथि प्रशासनिक हस्तक्षेप भयो?
छनोट प्रतियोगितामा खेलाडीको प्रदर्शन मूल्याङ्कन गर्ने जिम्मेवारी जुरी र निर्णायकको हुन्छ। उनीहरूले खेलाडीको प्राविधिक क्षमता, प्रदर्शन, अंक र प्रतिस्पर्धात्मक स्तरका आधारमा सिफारिस गर्ने गर्छन्।
तर समनको हकमा जुरीले पहिलो नम्बरमा सिफारिस गरेको भए पनि अन्तिम निर्णयमा उनलाई बाहिर गरिएको हो भने यसले प्राविधिक मूल्याङ्कनमाथि प्रशासनिक वा व्यक्तिगत हस्तक्षेप भएको आशंका जन्माउँछ।
समनले मैदानमा खेल जिते। जुरीले पहिलो नम्बरमा सिफारिस गरेको दाबी छ। त्यसपछि पनि उनलाई मेडिकल इन्जुरीको नाममा बाहिर गरियो। यस्तो अवस्थामा प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हो—
छनोट प्रतियोगिता खेलाडीको प्रदर्शन मूल्याङ्कन गर्न आयोजना गरिएको थियो कि पहिले नै तय गरिएको निर्णयलाई वैधता दिन?
यदि जुरीको सिफारिस अन्तिम निर्णयका लागि बाध्यकारी थिएन भने त्यसको नियम सार्वजनिक हुनुपर्छ। यदि जुरीको सिफारिसलाई अन्तिम निर्णयमा आधार मानिनुपर्ने थियो भने समनलाई हटाउने निर्णयको लिखित कारण देखाउनुपर्छ।
